—XXI—

Lamémoiredecesbonnesménagèresétaitsouventhonoréepardesinscriptionstumulairesdugenredecelle-ci:

Lanamfecit,Domimansit.

Maiscetteindustriedesfemmesetcelledesesclavesquel’onemployaitcommeouvriers,étaient,commelesartsdusauvage,lerésultatdetalentsprivés.

C’étaitseulementcommeartistesquelesouvriersdecer-tainesvillesdel’antiquitéavaientdelaréputationpourlasupérioritédeleursproduits.OnfaisaitdemagnifiquesteinturesàTarente,d’aprèslesPhéniciensetlesBabyloniens.ToutelagrandeGrèceétaitrenomméepoursesmeublesdebronzerichesetprécieux,ainsiquepoursesmanteauxbrodésd’oretd’argent;maisonn’avaitnibonneschaises,nihabitschaudspourlepeuple.Ilenestencoreainsidanstoutl’Orient:leskans,lesémirs,lescheiksmêmepossèdentdessellesadmirablementbrodées,desarmescise-lées,niellées,richementgaînées,etdebrillantsuniformes,maisleursentourssontdéguenillésouàdeminus.

LesBelgesfurentlespremiersquifournirentauxRomainsdesétoffesdelaineépaissesetchaudesdontceux-cisetrou-vérentsibien,quelepoëteMartialenayantreçuuneblouse

prendpluslapeinedepenser,nid’exercersesmainsàlaproductiondi-recle.Quegagneraiteneffetleplusmerveilleuxcalligraphequivou-draitlutteraujourd’huiaveclapresse?queferaitlemeilleurcoureurcontrelavapeur?quepeuventnosfileusesdesFlandrescontrelesmé-liersanglais?Lemoindreouvrierchinoisestpeut-êtreplusadroitdesmainsquenosmeilleursouvriersd’Europe,maisiln’estriencontrelaplusmincedenosmachines.